Fotoğraf Albümü
| Trabzon Resimleri |
| Şehitlikte Tören |
| Eski Trabzon Resimleri |
| Karabağ |
Faaliyetlerimiz
Anasayfa 
Tarih-Dil- Edebiyat Sempozyumu Tarih Kİtabı Trabzon Köy Evi Müzesi
Tarih-Dil- Edebiyat Sempozyumu Tarih Kİtabı Trabzon Köy Evi Müzesi | Trabzon Köy Evi Müzesi |
|
|
|
| Yazar Haşim KARPUZ , M. Reşat SÜMERKAN | |
| Friday, 29 February 2008 | |
|
KISA ÖZET: Trabzon Köy Evi Müzesi, bir köy evini doğal çevresi, mimarisi, öz-gün kulla¬nım eşyası ile birlikte koruyan; gelecek kuşaklar için bir kültürü, sanat ve bilgi kaynağı olarak sergileyen müzedir. Trabzon İli, Düzköy İlçesi, Taşocağı Köyü'nde Hasan Karpuz'a ait eski bir köy evi bu amaçla restore edilip özgün eşyaları ile birlikte müze haline getirilecektir. Böylelikle gelecek kuşakların, geçmiş dönemlerdeki köy hayatını öğrenmelerine yardımcı olmak, sosyal tarihin yazımına katkıda bulunulmak istenmektedir. 1. GİRİŞ Konunun Tanımı: Trabzon Köy Evi Müzesi, açık hava müzelerinin küçük bir örneği ola¬rak; köy evini fiziki çevresi, mimari yapısı, orijinal eşyaları, sosyal ve kültürel özellikleri ile bir bütün olarak koruyup, sergileyen bir müze olarak tanımlanabilir. Açık hava müzeleri, 19. yüzyılın sonlarına doğru Avrupa'da özellikle İskandinav-ya'da sa¬nayileşme ve kentleşmeye bağlı olarak geleneksel mimari ve içlerindeki kültür varlıklarının yok oluşuna karşı; tarih, kültür ve sanat değeri olan köy, kasaba ve kent yapılarını çevreleri ve içlerindeki eşyalarıyla birlikte koruyacak şekilde kurulmuş ve yaygınlaştırılmıştır.1 Ancak, dünyanın en zengin uygarlıkları, mimarlık ve kültür varlıklarına sahip Türkiye'de açık hava müzeleri kurulması yoluna gidilmemiş, antikite hayranlığı ile müzelerimize arkeolojik eserler doldurulmuş, kendi öz kültürümüzle ilgili sanat eserleri atılmış, satılmış ve yurt dışına çıka¬rılmıştır. Yapılan Çalışmalar: Türkiye'de açık hava müzelerinin kurulması konusunda rah-metli Hamit Zübeyir Koşay bazı çalışmalar ve yayınlar yapmıştır.2 Daha sonra bu konu Kültür Ba¬kanlığı Milli Folklor Araştırma Dairesi tarafından gündeme getirilmiş, "Folklor Açık Hava Mü¬zelerinin Türkiye'de Kurulma İmkanları" konulu bir sempoz-yum düzenlenmiştir.3 Bu konuda incelemeler yapılmak üzere bazı uzmanların yurt dışına gönderildiği bilinmektedir. Ekonomik, siyasi ve politik çıkarların ön planda tutulduğu ülkemizde bu önemli konu göz ardı edilmiş ve tek bir Açık Hava Müzesi dahi kurulamamıştır. Trabzon'da bir açık hava müzesinin kurulabileceği konusunda bir araştırma ve teklif tara¬fımızdan yapılmıştır. Ancak konuyla ne ilgili bakanlık ne de yerel yöneticiler ilgilenmemiştir. Böyle bir açık hava müzesinin, bu bildirinin yazarlarından H. Karpuz tarafından, kendi köyünde, küçük bir örneğiyle gerçekleştirilmesi düşünülmüş ve projesi de hazırlanmıştır. Bu projeye kaynak te¬mini için Kültür bakanlığına başvurulmuş, ancak sonuç alınamamıştır. Son aşamada ise İnşaat Yüksek Mühendisi Fehmi Karpuz ile görüşülüp, müzenin kişisel imkânlarla kurulmasına karar verilmiştir. Amaç ve Yöntem: Trabzon Köy Evi Müzesi'nin kurulmasındaki amaç, geleneksel bir köy evini çevresi, mimarisi, kullanım eşyaları ile özgün bir biçimde korumak, gele-cek kuşaklara bir tarih ve kültür belgesi ve bütünü olarak sunmaktır. Müze kurulurken, seçilen evin bölge karakteristiğini taşıyan köy evini temsil ede-bilme özelliği, çevresi, mimarisi ve sergilenecek eserleriyle aslına uygun olması için gerekli bilimsel yöntemlerin uygulanmasına özen gösterilmiştir. Evin restorasyonu aslına uygun olarak yapıla¬cak ve bir Trabzon köy evinin mimari özellikleri yansıtılacaktır. Bu bakımdan ev, serander, harman, fırın, çeşme bütünü bulunan bir örnek ele alınmıştır. Aynı bilimsel yaklaşım evde ser¬gilenecek eşya için de geçerlidir. Sergilenen eserlerin hepsi, evin bulunduğu kültür çevresine aittir. Bu konuda da Taşocağı köyünden 3 km. kuzeyde, Aykut Köyü'ndeki Şerafettin Topal Koleksiyonu önemli bir veri kabul edilmiştir. Köy Müzesinin Önemi: Son yıllarda şehirleşme ve sanayileşme, köylerimizdeki büyük sos¬yal ve kültürel değişime yol açmış, ev mimarisinden, içinde kullanılan eşyaya kadar her şeyi değiştirmiştir. 40-50 yıl önceki köy mimarisi ve köy hayatı tamamıyla değişmiştir. Bu gün köylerimizde orijinal ev ve içindeki eşyayı bulmak zordur. Bu ba-kımdan her şey kaybolmadan, eksiksiz eşya koleksiyonunu geleneksel bir köy evinde korumak ve sergilemek Türk kültürüne önemli bir katkıdır. Küreselleşen dünyamızda, elli yıl sonra, bu müzede korunup sergilenecek eşya önemli bir tarihi belge olacak, bu köyün çocukları, yöre halkı, atalarının kullandığı araç - gereçleri hayranlıkla seyredecek eşyaların yardımıyla onların gündelik hayatlarını hayal edebilecekler¬dir. 2. MÜZE YAPILACAK EVİN MİMARİ TANIMI Ev, Taşocağı Köyü'nün Karpuzlu Mahallesi'nde bulunmaktadır. Sahibi Hasan Karpuz'dur. Hafif eğimli (%15) bir arazi üzerinde inşa edilmiş olup, doğu - batı doğrultusunda kurulmuş¬tur. Doğu ve kuzeyinde tarla ile çevrilidir. Güneyinde küçük bir harmanı ve seranderi bulun¬maktadır. Batıda, evin arka kotlarında karayemiş ağaçları bulunmakta ve buradan küçük bir su (ırmak) akmaktadır. Evin 100 m. kadar doğusuna, mezarlığın batı sınırına kadar araçla ulaşılabilmektedir. Buradan müzeye patika veya tarla içersinden gidilecek, ev ve çevresi bütün olarak algılanabile¬cektir. Evin Mevcut Durumu: "Zeliha Nene'nin evi " olarak bilinen yapı, taş duvarlı, kır-ma çatılı, kiremit kaplı tipik bir köy evidir. Plan olarak; aşhane, iki oda, küçük bir sofa ve zemin katta (eğimden kazanılmış kotta) ahırdan meydana gelmektedir. Dış ortamda seranderi, fırını ve çeşmesi bulunmaktadır. Ayrıca doğu yönde harap durumda helası ve gübrelik (Ahbunluk) kı¬sımları vardır. Aşhaneye kuzey ve güneyden iki kapı açılmaktadır. Batı duvarına yakın ocak, kuzey duva¬rında ise fırın bulunur. Bu bölüme doğudan iki oda açılır. Odalardan güneydekinin önünde küçük bir sofa vardır. Bu kısım sonradan oluşturulmuş olup, güney duvar iç yüzeyinde bir de ocağı vardır. Kuzeydeki yatak odasının kuzeydoğu köşe zeminine bir suluk yerleştirilmiştir. 150 yıllık olduğu sanılan evin kuzeyindeki fırını ve çeşmesi oldukça harap durumdadır. Serander bölgenin tipik ambar yapısıdır. Yapıyı sekiz ahşap başlıklı direk taşımaktadır. Evle aynı zamana (19. yy. sonlarına) tarihlenir. İkiye bölünmüştür. Yapılacak Restorasyon: Bozulan, açılan taş duvarların aslına uygun restorasyonu, bazı bölümlerin yıkılıp yenilenmesi, çatının kiremitlerinin aktarılması gereklidir. Hela ve gübrelik de aslına uygun şekilde onarılacaktır. Kuzeyde yıkılan fırın ve çeşmeyle birlikte seranderin de aslına uygun olarak restorasyonu yapılacaktır. Harman Yeri: Yeni yapılar kaldırılarak harmanın açılması ve komşu evle arasına ahşap korkuluk (taraba) yapılması gerekmektedir. Ana yoldan eve ulaşım için taş merdivenli bir yol yapılabilir. Kuzeydeki çeşme ile fırının önüne küçük bir kır kahvesi kurulabilir. 3. MÜZEDE SERGİLENECEK ESERLER Bir köy müzesinin sergilenmesinde temel amaç, günlük hayatta kullanılan bütün eserle¬rin, eşyanın özgün olarak sunulabilmesidir. Ancak, hemen belirtelim ki, evin için-de ve dışında kullanılan araç-gereçleri evde kullanıp, saklandıkları yerde gösterime sunmak zorunluluğu vardır. İç Mimari Donatılar: Eserleri köy evinde, kullanıldıkları mekanlarda sergileme an-layışı ön plana alınmıştır. Ancak burada eserlerin işlevlerine göre bir sıralama yapılmıştır. Evin içindeki ocak, suluk, dolaplar, sedir-kerevet gibi donatılar yerli yerinde korunacaktır. Bu unsurlarla ilgili pişirme, su kapları, yatak, yorgan gibi eşya kullanım yerinde sergilenecektir. Örnek ola¬rak, kösere (döner bileği taşı) kapının dışında, el değir-meni seranderin sofasında, şal tezgahı odada yer alacaktır. Mutfak Kapları: Günlük hayatımızda ev içi ve dışında çok değişik araç-gereç kul-lanırız. Bunlar içersinde en sıklıkla kullandıklarımız şüphesiz mutfak eşyalarıdır. Mutfakta çok değişik fonksiyonlu kaplar kullanırız. Bunları yapım malzemelerine göre gruplandırırsak şöyle bir tablo ile karşılaşırız: Madeni - Bakır Kaplar: Bunlar değişik pişirme kapları, servisle ilgili kaplar (tepsi, sahan, tas, kase, kaşık), su kapları (ibrik, güğüm, maşrapa) olarak özetlenebilir. Ahşap Kaplar: Günümüzde pek kullanılmayan ahşap kaplar arasında; kaşıklar, kepçe, tas, yağ kavanası, su küleği, kufa, yayık, bardak, havan, yoğurt - ayran külekleri, ahşap sini, ok¬lava, kudal, hamur teknesi, sini ayağı bulunmaktadır. Toprak Kaplar: Bu kaplar arasında başta su testileri, turşu küpleri olmak üzere ta-baklar, çanaklar gibi kaplar gelmektedir. Cam Kaplar: Bardak, turşu kavanozları, sürahi gibi eşyalar cam kaplar ara-sındadır. Burada grupladığımız dört temel malzemeden başka kemikten, hasırdan, deriden vb. eş¬yalar kullanılmaktadır. Müzede bu eşyalar mutfakta ait oldukları yerlerde ve raflarda sergile¬necektir. Pişirme araçları: Ocak, sacayak, sac, pileki, kuzine-soba, gaz ocağı gibi unsur ve araçlar evin aşhana'sında sergilenecektir. El Sanatları: Köy ekonomisi için önemli yeri olan el sanatları, dokuma, örme, ah-şap işleri ve diğer ürünler evdeki yerinde sergilenecektir. Özellikle şal tezgahı dokumaya hazır halde tutulacaktır. Yün tarak, işleme yiğ'leri, kelep, çark, vd. araçlar bir arada bulundurulacaktır. İp ve kaytan dokuma tezgahları ve araçları da bir arada sergilenecektir. Ayrıca çorap örme araç¬ları, işleme, diğer el sanatı ürünleri unutulmamalıdır. El sanatları ile ilgili olarak diğer örnekler çeyiz sandığı içersinde korunup sergile-nebilir. Giyim - Kuşam Eşyası: Köyde kullanılan günlük veya özel günlerde giyilen elbise-ler erkek, kadın ve çocuk olmak üzere donatılmış beşikler, mankenler veya uygun ortamlarda sunulacak¬tır. Isınma-Aydınlatma Araçları: Mangal - soba gibi ısınma araçları; kandil, gaz lam-bası, şi¬şeli lamba, lüks, gaz lambalı fenerler, deveci fenerleri, evin dolaplarında, Aşhana'daki yerle¬rinde sergilenecektir. Su - Süt ve Temizlik Araçları: Ahşap, bakır su kapları, süt külekleri, kazanları, kufa, gü¬ğüm, ibrik gibi kaplar yerli yerinde görülebilecektir. Süt kazanı, ayran ve yoğurt külekleri, süt makinası, ahşap yayık özel bir köşeye yerleştirilecektir. Tarım ve Orman Aletleri: Tarlada kullanılan bel, kazma, tırpan, orak geleneksel saklanma yerlerinde bulundurulacaktır. Orman aletleri türünden büyük hızar, kol hızarı, kütük hızarı, bıçkı, değişik büyüklükte balta, nacak, gorebi gibi araçlar bu kapsamda yer alacaktır. Koşum Takımları ve Ev aletleri: Ev sahibini yük hayvanı sahibi ve avcı var-sayarak bu ko¬nularla ilgili eşya da sergilenebilir. Semer, eyer gibi koşum takımları, değişik süsler, tüfek, fişeklik, bıçak, tuzak (fare kapanı gibi ev içinde, kuşlar için olanları ev dışında), gibi avcılık aletleri de bulundurulacaktır. Din ve Sanat Eşyaları: Seccadeler (hasır, dokuma), dini levhalar, muhafazası içinde Kuran- ı Kerim, tablolar, nazarlıklar, muskalar da sergilenen eşya bünyesin-de yer alacaktır. 4. YÖREDE BİR İLGİNÇ ÖRNEK: ŞERAFETTİN TOPAL KOLEKSİYONU Düzköy İlçesi'ne bağlı bir köy olan Aykut'ta Şerafettin (Şeref) Topal adında bir in-şaat us¬tası da, kendi adına işlettiği köy kahvesinde bir koleksiyon oluşturmuştur. 6x6 m. ölçülerin¬deki bu kahvede 1993 yılından itibaren değişik el sanatı ürünlerini biriktir-miştir. Günümüzde 370 kadar parçadan oluşan eserleri malzeme ve fonksiyonlarına göre şöyle gruplandırabiliriz: Mutfak Kapları: Tava, süzgeç, kepçe, leğen, bakraç, süt kazanı, vb. Aydınlatma Araçları: Lüks, cam yüzeyli askı fenerleri (gaz yağla çalışır), camsız fitilli gaz lambaları.. Günlük Giyim Eşyası: Çarık, tozluk, çorap Marangoz Aletleri: Ağaç rende, el matkabı, ahşap kumpas Silah ve Kesici Aletler: Tabanca, tüfek, kılıç, kama, bıçak Hayvanlarla İlgili Eserler: Koşum Takımları, nal, çan, kelek Tartı Aletleri: El ve omuz kantarı, el terazisi Diğerleri: Nargile, kahve takımı, madeni ve kağıt paralar Taşocağı Köyü'nde yapılacak sergilemede bu koleksiyonda sergilenen eşyadan eser türleri ve yöresel çeşitlilik açılarından yararlanılacaktır. Ayrıca marangoz aletleri, eski kantarlar, ba¬taryalı radyo gibi iletişim araçları da müzeye dahil edilecektir. 5. SONUÇ Geçmişe ait her türlü kültür varlığının tarih, bilim ve sanat için önemi büyüktür. Sağlıklı bir gelecek için geçmişin tüm ayrıntılarıyla bilinmesi zorunluluğu vardır. Bilgi edinmede doğ¬rudan ve özellikle görerek öğrenmenin ayrıcalığı bilinir. Bu bakımdan müzelerin önemi bir kez daha gündeme gelmektedir. Gelecekte insanlar, geçmişin günlük hayatını, iş dünyasını, evde geçen zamanı, düşünce ve sanat ortamını bu tür müzeler ve buralarda sergilenen eserler yardımıyla öğrenecekler. Sosyal tarihçiler veya edebiyatçılar geçmişi bu belgelere bakarak yazabilecekler. Şimdiden çok şeyi unuttuk. Kaçımız "Keten Gömlek" giydi, kaçımızın çamaşırları "Humul"da yıkandı? İçimizde şal tezgahı gören var mı? Bunlar bizim tarihimizin, kültürümü¬zün parçaları.. Hızla küreselleşen dünyamızda ancak tarihine, kültürüne, sanatına sahip çı¬kanlar "Kültürel kimliklerini" koruyabilecektir. Milli kültürün beşiği olan evimizi geçmişiyle, geleceğiyle koruyabilmek için onu bütün kültür varlıklarıyla korumak, yaşatmak zorundayız. Trabzon Taşocağı Köyü, Trabzon Köy Evi Müzesi, toprakları verimli, çalışkan, gönlü zen¬gin atalarımızın nerede, nasıl yaşadıklarını, hangi eşyayı kullandıklarını bütüncül bir yakla¬şımla gelecek kuşaklara aktarmayı amaçlayan sivil bir girişim, özel bir köy müzesi örneği ola¬caktır. KAYNAKLAR Karpuz, H. - Sevim, A., "Doğu Karadeniz Yöre Müzesi Kurulmalı", Arkeoloji ve Sanat, Sayı:8-9, İstanbul 1980. Karpuz, H., "Yok Olan El Sanatlarımız", Karadeniz (Günlük Gazete), 18 Mart 1982, Trab¬zon. Kjellberg, R., "Scandinavian Open - Air Museums", Museums News, Vol: 39, Number: 4, (1960 - 61). Koşay, H. Z., Makaleler ve İncelemeler, Ankara 1974; Ayrıca bkz. Karpuz, H., "Norveç Açık Hava Müzesi", Türk Etnografya Dergisi, Sayı:20, Ankara 1977. Kudar, A., Tahtakuşlar Köyü Özel Etnografya Galerisi, İstanbul 1944. Özdemir, İ. M., "Doğu Karadeniz Konut Donatılarının Dünü Bugünü" II. Tarih Boyunca Karadeniz Kongresi, 1-3 Haziran 1988, Bildiriler, 19 Mayıs Üniversitesi Eği-tim Fakültesi, Samsun 1990. Çizim ve Fotoğraflar, sempozyum sekreterliğine sunulmuş metnin ekindedir Foto:1 Zeliha Nine’nin Evi, kuzeyden görünüş Foto:2 Evin Güneyden görünüşü Foto:3 Evin doğudan görünüşü Foto:4 Evin kuzeyden görünüşü Foto:5 Seranderin genel görünüşü Foto:6 Evin aşhana / mutfak kısmının dolapları Foto:7 Oda ve suluk Foto:8 Ocak Yerleşim Planı 1/500 Plan 1/50 Kesit 1/50 |
| < Önceki | Sonraki > |
|---|
Copyright © 2008 Trabzon Türk Ocağı Resmi Sayfası.
Tasarım: ifteri.com .
