Fotoğraf Albümü
| Trabzon Resimleri |
| Şehitlikte Tören |
| Eski Trabzon Resimleri |
| Karabağ |
Faaliyetlerimiz
Anasayfa 
Tarih-Dil - Edebiyat Sempozyumu Dil Kİtabı Behçet Necatigil'in 'Edebiyatımızda İsimler Sözlü-ğü'ne Giren Trabzon Doğumlu Şair Ve Yazarlar
Tarih-Dil - Edebiyat Sempozyumu Dil Kİtabı Behçet Necatigil'in 'Edebiyatımızda İsimler Sözlü-ğü'ne Giren Trabzon Doğumlu Şair Ve Yazarlar | Behçet Necatigil'in 'Edebiyatımızda İsimler Sözlü-ğü'ne Giren Trabzon Doğumlu Şair Ve Yazarlar |
|
|
|
| Yazar M. Sani ADIGÜZEL | |
| Sunday, 10 February 2008 | |
|
Arif Nihat Asya'nın, nereli olduğu soruna cevap verdiği, bir dörtlüğü var¬dır: “Nerelisin?” diye soruyorlar: İnceğiz köyünde doğmuşum; İnceğiz’i Çatalca’ya, Çatalca’yı İstanbul’a bağlamışlar... İstanbullu olmuşum. Asya'nın verdiği bu cevap pek çok Türk şair ve yazarı için de geçerlidir. Şair ve yazarlarımızın büyük çoğunluğu İstanbul'da doğmuşlardır. Bu bakımdan İs¬tanbul'la mukayese edilebilecek başka herhangi bir şehrimiz yoktur. Türkiye'de şair ve yazarların doğum yerlerini konu alan çalışmalarda, terazinin bir kefesine İstanbul'un, öbür kefesine bütün Türkiye'nin konularak bir değerlendirmeye tâbi tutulması bunun en açık gösterge-sidir. Söz konusu çalışmaların birinde, Tanzimat¬'ın hazırlayıcıları olan yazarlar içinde, en eskisinin doğum tarihi olan 1824 tarihinden hareket edilerek, 25 yıllık devreler hâ-linde, günümüze kadar Türkiye'de yazarların ne kadarının İstanbul, ne kadarının Anado-lu ve ne kadarı¬nın da yabancı devlet doğumlu olduğu incelenmiş ve bu inceleme sonu-cunda, 1901 yılına kadar olan devrelerde, yazarların doğum yeri bakımından, İstanbul¬'un Anadolu'ya üstün olduğu görülmüştür. Başlangıç tarihi olarak yine Tanzimat¬'ın alındığı bir diğer çalışmada ise, tespit edilen 784 yazarın doğum tarihleri ve doğum yerleri ayrı ayrı belirtildikten sonra yapılan genel değerlen¬dirme üç ana başlık altında toplanmış ve buna göre 784 yazarın doğum yerlerine göre dağılımı şöyle olmuştur: "1. İstanbul : 308 2. Bugünkü Sınırlarımız: 392 3. Sınırlarımızın Dışında Kalan Yerler: 84" Bu çalışmaya göre, "Bugünkü Sınırlarımız" içinde doğduğu belirtilen 392 yazardan 18'i Trabzon doğumludur. Trabzon bu rakamla İstanbul dışında kalan illerimiz kendi Bu çalışmaya göre, "Bugünkü Sınırlarımız" içinde doğduğu belirtilen 392 yazardan 18'i Trabzon doğumludur. Trabzon bu rakamla İstanbul dışında kalan illerimiz kendi aralarında sıralandığında, Konya'yla beraber baştan üçüncü sı¬rada yer almaktadır. Tan-zimat'tan sonra Türkiye'deki yazarların doğum yerleri yönünden dağılımına, İstanbul dışında kalan iller açısından bakıldığında, arala¬rında Trabzon'un da bulunduğu ve en az 15 yazarla temsil edilen iller, şöyle sıralanabilir: Bursa: 22, İzmir: 20, Konya: 18, Trab-zon: 18, Diyarbakır: 16, An¬kara: 15, Adana: 15. Tanzimat sonrası bütün sahalardaki yazarlarla ilgili olarak doğum yerleri bakımın-dan yapılan bu tespitlere, Tanzimat öncesi edebiyatımızla, daha doğrusu divan şiiriyle ilgili bir tespiti de eklemekte fayda vardır: "Tezkirelerin taranmasıyla elde edilen rakamlara göre Türk edebiyatına onun üze-rinde şair veren yerleşim merkezleri şöyle tespit edilmiştir: İstanbul 609, Bursa 156, Edirne 69, Konya 50, Diyarbakır 40, Kastamonu 36, Bağ-dat 35, Gelibolu 30, Kütahya 24, Bosna 26, Antep 26, Buhara 26, Serez 21, Manisa 20, Vardar Yenicesi 20, Bolu 19, Isparta 19, Üsküp 19, Amasya 17, Aydın 17, Manastır 17, Rumeli 17, Erzurum 16, Filibe 16, Selanik 16, Sofya 16, Ankara 15, Trabzon 15, Tokat 14, Belgrat 11, İznik 11, Kayseri 11." Görüldüğü gibi, Trabzon, Türk kültür hayatında, önemli bir yere sahiptir. Tanzi-mat'tan önce Osmanlı kültür coğrafyasının önemli merkezleri arasında adı geçen Trab-zon'un, Tanzimat'tan sonra, bu önemini daha da artırarak, ilk sıra¬lara yükseldiği görül-mektedir. Acaba bugünkü durum nasıldır? Bu soruya da, ağırlığını 20. yüzyıl şair ve yazarla-rının oluşturduğu, başlangıçtan bugüne toplam 1000 şair ve yazarımızın biyografisine yer verilen bir eserden, Cumhuriyet devri şairlerinden Behçet Necatigil (1916-1979) tarafından kaleme alınmış olan "Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü"nden hareketle, cevap aramaya çalışalım. “Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü” adlı eser adından da anlaşılacağı üzere biyogra-fik bir sözlüktür. İlk baskısı 1960'ta yapılan bu Sözlüğün, 1999’daki ek¬lemeli 18. baskı-sında, 1000 Türk edebiyatçısının hayatı, eserleri ve edebî kişili¬ğine yer verilmiştir. Bu 1000 şair ve yazardan 150 kadarı Necatigil'in ölümünden sonra esere eklenmiştir. Esere yeni isimler ekleme ve güncelleştirme işlemi, şiirde Hilmi Yavuz, düzyazıda Enver Ercan tarafından gerçekleştirilmiştir. Bir el kitabı olarak düşünülen eserde, kitabın hac-mini fazla büyütmemek için, 11. yüzyıldan günümüze kadar Türk edebiyatında isim yapmış belli başlı şair ve yazarlara ve bunlar arasında da özellikle 20. yüzyılda yaşamış olanlara ağırlık verilmiştir. Yazar, eserinin başında, “Tanıtma” başlığı altında, sözlüğü-ne kimle¬rin alındığı veya alınmadığı hususunda, şöyle bir açıklama yapmaktadır: “Bu sözlük ne bir kalem sahibi, ünlü kişiler ansiklopedisidir, ne de bütün başyazar-ları, gazetecileri, çevirmenleri içine alan bir basın-yayın kütüğü. Biz ancak bir edebiyat-çılar sözlüğü yapmaya çalıştık. Bu yüzden, fikir-bilim adam¬ları, dilciler, dil bilginleri, politika-polemik yazarları ancak edebiyat türünde de eser vermişler, edebiyata da katkı-ları olmuşsa, sözlüğümüze alındılar. Kitabın hacmi, hattâ ünlü bir hikâyecinin, bir şai-rin, varsa çevirilerini bile tek tek sırala¬maya, saymaya elvermiyor. Amacımız, edebiyat sınırları içinde, derli toplu bir el kitabı ortaya koymak.” Necatigil’in, kendi eseri, “Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü”nü tanıtırken yaptığı bu açıklama, büyük ölçüde diğer biyografik sözlükler için de geçerlidir. Bir el kitabı olarak ortaya konduğu belirtilen bu sözlüğe alınanlar, doğum yerle¬rine göre sıralandı-ğında, en fazla şair ve yazarın doğduğu ve aralarında Trab¬zon'un da bulunduğu ilk on ilimiz şunlardır: İstanbul: 334, Ankara: 36, İzmir: 25, Trabzon: 19, Bursa: 18, Diyarbakır: 17, Kon-ya: 15, Balıkesir: 15, Sivas: 14, Adana: 14. Trabzon, bu 19 rakamıyla, yukarıdaki sıralamadan da anlaşılacağı üzere, Türkiye'-nin hâlihazır 81 ili içinde, şair ve yazarların doğum yerleri esas alındı¬ğında, Behçet Necatigil'in, biyografik sözlük türündeki eserlerin zamanımızdaki en tanınmış örneği olan, "Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü"ne göre; İstanbul, An¬kara ve İzmir'den sonra dördüncü sırada gelmektedir. Bu arada, bir hususu da, ayrıca belirtmekte fayda vardır: Eserde yer alan şair ve yazarlardan doğum yeri Trabzon olduğu hâlde Trabzonlu olmayanlar konumuzun için-de, doğum yeri Trabzon olmadığı hâlde Trabzonlu olanlar ko¬numuzun dışında tutulmuş-tur. Eserde yer alan Trabzon doğumlu şair ve yazarlar alfabetik olarak şöyle sı¬ralanabilir: Sunay Akın, Hüseyin Alemdar, Hüseyin Atabaş, Halil İbrahim Bahar, Halil Nihat Boztepe, Hasan İzzettin Dinamo, Mehmet Ergün, Seval Esaslı, Saba¬hattin Eyuboğlu, İsmet Zeki Eyuboğlu, Figani, Hamamizade İhsan, Hüseyin Haydar, Sabahat-tin Karahasanoğlu, Yaşar Miraç, Ahmet Özer, Oktay Rıfat, Mustafa Ruhi Şirin, Murat Uraz. Eserde, şair ve yazarlar, yaşadıkları devir ve en çok tanınmış oldukları edebî türe göre tasnif edilmiştir. Cumhuriyet devri ise, kendi içinde iki kategoriye ayrılmıştır: "Cumhuriyet devrinde tanınıp da bugün hayatta olmayanlar Cumhu¬riyet devri, hayatta-kiler ve yeniler ise günümüz sanatçısı diye geçici bir tasnife bağlanmıştır." Buna göre, Günümüz sanatçısı diye geçici bir tasnife bağlananla¬rın ölmeleri hâlinde Cumhuriyet devri sanatçısı olarak anılmaları gerekirdi. Ancak eseri güncelleştirenlerin bu hususa dikkat etmedikleri görülüyor. Şayet bu hususa dikkat etmiş olsalardı, Trabzon doğumlu şair ve yazarlardan ölmeden önce Günümüz sanatçısı sınıfına giren Oktay Rıfat, Hasan İzzettin Dinamo ve Murat Uraz'ı, öldükten sonra Cumhuriyet devri sanatçısı sınıfına dahil etmeleri gerekirdi. Elbette bu durumda olan başka şair ve yazarlar için de aynı işlemin yapılması şarttır. Eserin mevcut hâliyle, Trabzon doğumlu şair ve yazarların, yaşadıkları devir ve en çok tanınmış oldukları edebî türe göre dağılımları şöyle yapılabilir: Günümüz şairleri: Sunay Akın (d. 1962), Hüseyin Alemdar (d. 1962), Hüseyin Atabaş (d. 1942), Halil İbrahim Bahar (d. 1928), Seval Esaslı (d. 1958), Hüseyin Hay-dar (d. 1956), Sabutay Karahasanoğlu (d. 1925), Yaşar Miraç (d. 1953), Ahmet Özer (d. 1946), Oktay Rifat (1914-1988). Günümüz şair ve romancısı: Hasan İzzettin Dinamo (1909-1989). Günümüz eleştirmeni: Mehmet Ergün (d. 1953). Günümüz inceleme ve denemecisi: İsmet Zeki Eyuboğlu (d. 1925). Günümüz şair ve yazarı: Mustafa Ruhi Şirin (d. 1955). Günümüz yazarı: Murat Uraz (1894-1981). Cumhuriyet devri yazarı: Sabahattin Eyuboğlu (1908-1973). 20. yüzyıl şairleri: Halil Nihat Boztepe (1882-1949), Hamamizade İhsan (1885-1948). 16. yüzyıl divan şairi: Figanî (1505?-1532). Bu şair ve yazarlardan, Sözlükte yer aldığı kadarıyla, Trabzon'da doğmak¬tan başka, hayatı ve eserlerinde, Trabzon'la ilgili kesitler bulunanlar şunlardır: Murat Uraz: Trabzon'da edebiyat öğretmenliği yapmış ve hikâye türündeki ilk ya-zısı 1913'te Trabzon'da Meşveret gazetesinde çıkmıştır. Ahmet Özer: Orta ve yüksek öğrenimini Trabzon'da tamamlamıştır. Trabzon Fatih Eğitim Enstitüsü Edebiyat bölümünü bitirmiştir. Hamamizade İhsan: Trabzon İdâdisi'ni bitirmiş (1920), uzun bir süre Trab¬zon'da Türkçe ve tarih öğretmenliği yapmıştır. Hamsi balığı ile Trabzon folklor ve kültür de-ğerleri üzerine ciddî-mizahî bir monografi niteliğinde Hamsi-nâme (1928) ve yüzlerce fıkradan oluşan Laf Olsun Diye (1949) basılmış kitapların¬dandır. İsmet Zeki Eyüboğlu: Yazarlığının ilk ürünleri Türk Folklor Araştırmaları dergi-sinde yayımlanan Karadeniz folkloru derlemeleridir. Karadeniz Aşk Türkü¬leri (1976) adlı derlemesi de bu çerçeveye dahil edilebilir. Sabahattin Eyuboğlu: Trabzon Lisesi'ni bitirmiştir. Sabutay Karahasanoğlu: İlk şiiri Trabzon Halkevi dergisi İnan'da çıkmıştır. Hepsi Bir (dörtlükler 1968), Dünyanın Tadı (1969), Gece Aydınlığı (1969) adlı kitapları Trabzon'da basılmıştır. Yaşar Miraç: Orta öğrenimini Trabzon'da tamamlamıştır. İlk şiirleri Trab¬zon'da ye-rel gazetelerde yayımlamıştır. Trabzonlu Delikanlı (1979) adlı eseriyle 1980 TDK Şiir Ödülünü kazanmıştır. Trabzon'dan Çıktım Yola ve Karadenizli Hırçın Kız adlı eser-lerini de bu kapsamda değerlendirilebilir. Halil İbrahim Bahar: Trabzon Lisesi'ni bitirmiştir (1946). Halil Nihat Boztepe: Trabzon Askerî Rüştiye ve İdadisi'nde okumuştur. 1931-1946 yılları arasında Trabzon milletvekilliği yapmıştır. Gazi Üniversitesi Öğretim Üyelerinden Metin Kayahan Özgül'ün yaptığı bir ince-lemeye de konu olan, Halil Nihat Boztepe'nin son eseri Ağaç Kasîdesi'den, içinde Trabzon'un da geçtiği, Türkçe ile ilgili birkaç beyit okuyarak sözümüzü bağlayamaya çalışalım: "Akıl bozuktu ve sivriydi... Var yuvarlağı, Us Bulup şuuru millet yüceltmiş, olmuş Ulus! Bazen onun egemenlik... Ümidimiz onda. Fakat ulus neye derler, bakın Trabzon'da! Ulus o yerli koyundur ki kuyruğundan yağ Çıkartılır... Sorun isterseniz Hasan Saka sağ." Sonuç olarak, şair ve yazarların doğum yerleri esas alındığında, Trabzon'un, bugün, dün olduğundan daha fazla öneme sahip |
|
| Son Güncelleme ( Sunday, 10 February 2008 ) |
| < Önceki | Sonraki > |
|---|
Popüler
Copyright © 2009 Trabzon Türk Ocağı Resmi Sayfası.
Tasarım: ifteri.com .
